NASIL OKUMALIYIZ OKURLA OKUYAN ARASINDAKİ FARK

Bir kitabı bitirmek, onu gerçekten okuduğunuz anlamına gelmez. Sayfalar çevrilir, cümleler akar, kitap kapağı kapanır… Ama zihinde ne kalır? Francis Bacon’ın yüzyıllar önce söylediği “Bazı kitaplar çiğnenip sindirilmelidir” sözü, tam da bu sorunun merkezine dokunur. Çünkü okuma, gözle yapılan bir eylem değil; bilinçle yürütülen bir karşılaşmadır.

Bugün okuma çoğu zaman bir sayı meselesine indirgeniyor. Kaç kitap okuduk, kaç sayfa tükettik, hangi listeye girdik… Oysa asıl mesele, kitabın bizde ne bıraktığıdır. Mortimer J. Adler ve Charles Van Doren’in ortaya koyduğu okuma düzeyleri, bu ayrımı görünür kılar. Okur olmakla kitap tüketmek arasındaki fark, tam da burada belirir.

Temel okuma, bu yolculuğun kaçınılmaz başlangıcıdır. Harfleri tanır, cümleleri çözer, metinde açıkça söyleneni anlarız. Anlam, henüz saklanmaz; cümlelerin içindedir yani anlatılmak istenen düşünce örtük değildir, gizlenmemiştir; okurdan özel bir çaba, şifre çözme ya da derin kazı beklemez.. Çoğumuz bu aşamada kalırız ve bunun yeterli olduğunu düşünürüz. Oysa bu, yalnızca kapı eşiğidir.

Denetimsel okuma, hız çağının okuma biçimidir. Kitaba göz gezdirir, ana fikri yakalar, anlamadığımız yerde durmadan ilerleriz. Bilgi edinilir ama derinleşmez. Okur, metnin içinden geçer; metin, okurun içine işlemez. Kitap biter, etki hızla silinir.

Analitik okuma ise sabır ister. Bu kez okur, metnin karşısında durur. Sorular sorar, itiraz eder, düşünür. Yazarın ne söylediği kadar, bunu neden söylediği de önem kazanır. Kitap artık bitirilmesi gereken bir nesne değil, üzerine eğilinmesi gereken bir düşüncedir. Okuma eylemi, zihinsel bir çabaya dönüşür.

Karşılaştırmalı okuma, okumanın en sert virajıdır. Aynı konu üzerine yazılmış farklı metinler yan yana gelir. Yazarlar birbiriyle çarpışır, fikirler çatışır. Okur ise bu çatışmanın ortasında kendi düşüncesini kurar. Artık rehber metinlerdir; fakat yönü belirleyen okurun kendisidir.

Bu yüzden aynı kitabı okuyan iki insan, aynı yerden geçmez. Kitap aynıdır, ama okur farklıdır. Gerçek okuma, satırlarda değil; okurun zihninde başlar. Ve evet, her okuyan okur bir değildir.